Onschuldig lijden

Nu ik dit schrijf zitten we midden in de Golfcrisis. Hoe het ook afloopt, nog vele maanden zullen we verhalen horen van onnoemelijk leed. Bovendien worden twintig miljoen Afrikanen met de hongerdood bedreigd. Holle ogen staren je aan. 'Waarom is er lijden, is God dan geen liefde, hoe zit het met zijn almacht?' Je kunt niet om die vragen heen. We weten dat God goed is, maar hoe vertel je dat aan je collega op het werk, die enigszins schamper lacht als je iets vertelt over je geloof in God? Bijna iedereen heeft wel een verhaal waarin iemand onschuldig leed. Hoe antwoord je dan? Het is een waagstuk om 'even' het lijden te bespreken op een pastorale pagina.

De les van Job

Dit keer zal ik proberen om gewoon iets van mezelf te vertellen en hoe ik omga met verdriet, teleurstelling en lijden. Het boek Job leert me dat je bij God met je schreeuw terecht kunt. Ook Jezus deed dat aan het kruis. Job had wijze vrienden en ik ben blij voor de mensen die ook zo naar mij luisterden. Wanneer je in moeilijke tijden begripvolle vrienden wilt hebben, moet je in goede dagen relaties leggen. Helaas maakten de vrienden van Joh het met hun onbegrip toch nog eens extra moeilijk voor Job. God is voor het grootste deel de 'stille derde', Hij zwijgt. Wanneer God eindelijk iets zegt, krijgt Job geen enkel antwoord op zijn vraag. Eerst begint God iets van Zichzelf te vertellen. Hij nodigt Job uit om de zaak eens van zijn kant te bezien.

Job is een Oosters boek en het antwoord komt dan ook niet direct, maar in een raadsel. Daardoor wordt het Job duidelijk voor welk groot dilemma God staat. De Amerikaanse pastorale theoloog Donald Capps hielp me de vraag van God in de eerste verzen van Job 39 een beetje beter te begrijpen: 'Job, de roofdieren zoeken eten voor hun jongen, wat doe Ik met de schreeuw van honger? De leeuw pakt een hertejong. De raven eten de rest.... Door de zondeval zijn er dieren en mensen die onschuldig lijden. De zonde heeft Mijn prachtige schepping verstoord'. Job begrijpt het, buigt zijn hoofd en erkent dat het tijd is om zijn aanklacht tegen God te herroepen.
Capps komt ook met een verrassende alternatieve vertaling van de ootmoedige slotconclusie van Job 42:6. De traditionele vertaling stelt dat Job zijn woorden herroept en zich bekeert 'in stof en as'. Capps vertaalt het volgens een meer aannemelijke exegese: 'Daarom herroep ik en bekeer me van stof en as!' Job kwam tot de erkenning dat het helemaal niet nodig was geweest om in zak en as te zitten! Hij was immers onschuldig en in deze wereld lijden er nu eenmaal mensen onschuldig.

Hoe is dit onschuldige lijden dan te rijmen met een liefdevol God?

Het antwoord vinden we in het onschuldig lijden van Jezus. God stuurde zijn Zoon Jezus om als onschuldige te lijden en daarmee de kringloop van beestachtigheid te verbreken. Er komt een andere tijd. Eens zal er gerechtigheid zijn. Er komt een andere wereld. Betekent dat dan, dat we nu met de les van Job in het achterhoofd - in ons lijden moeten zwijgen? Ik denk zelf dat God heel bewust Job en zijn vrienden heel lang heeft laten uitpraten. We krijgen er zelfs een uitgebreid verslag van! Ik denk dat God zegt: 'Bij Mij mag je uitschreeuwen, Jezus deed het ook.'
Zelfs in de hemel zijn er nog vragen over onschuldig lijden! Als ik over lijden spreek, en ik zie een jong stel in de zaal zitten, dan kun je ze soms horen denken: 'Maar we zijn zo gelukkig, mag dat dan niet?'
De les van Job is, dat je in de goede dagen vrienden maakt, die in de slechte dagen naast je zitten. Ook weten we dat vrienden alleen niet genoeg zijn. Job had een bijzondere Vriend: God. Toen zijn aardse vrienden zwegen, kon Job nog doorgaan met die andere Vriend. Zijn relatie met God in goede dagen hielp hem tenslotte door alle narigheid heen. Jobs vriendschap met God was geen garantie dat er niets fout zou gaan. Job begreep dat Hij, Die naar de schreeuw van het onschuldige roofdierjong en de hertemoeder luistert, ook onze schreeuw hoort. Wijst dit niet duidelijk naar het lijden van de onschuldige Jezus? Aan het kruis schreeuwde Hij: 'Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?!’... en God zweeg.

Bij intens lijden staan we meestal sprakeloos. Er is gewoon geen antwoord, behalve de persoon van Jezus in ons, Die als het Antwoord naast de ander kan staan. Onze eigen machteloosheid is dan draaglijk omdat we weten dat er nog een Ander is, Die een stap verder kan gaan dan wij ooit kunnen. Dan kun je bidden: 'Kom Heer, in deze situatie'. Met die belofte gaan we dan toch weer op stap en mogen we vertellen dat Hij er is: 'Roep Mij maar aan in de dag van benauwdheid en Ik zal u redden en gij zult Mij eren'.

Teo van der Weele