Oh, die tong..!
'Kijk toch uit wat je doet....'. Een paar oer-hollandse scheldwoorden knetteren door de straat. Verbaasd kijk ik om. Een bedremmeld vijfjarig jongetje had kennelijk wat te veel 'met' op zijn patat. Nu zat het ook op zijn kleren. In één oogopslag zie ik een gefrustreerde moeder, duidelijk op vakantie. Het kind wordt meegesleurd. 'Prettige vakantie...' denk ik grimmig. Ik herinner me de vele pastorale gesprekken met jongelui die opgroeiden met negatieve etiketten. Als er dan ook nog een afwisseling was van vrome woorden en negativisme waren ze extra moeilijk te helpen.
Iemand noemde dit probleem een 'gedachten-virus': een negatief zelfbeeld is een eigen leven gaan leiden. Het doet er niet toe hoe perfect iets is, het is toch nooit goed genoeg. Negatieve gedachten vermenigvuldigen zichzelf. Steeds meer gezonde delen komen onder deze negatieve invloed. Als een sluipende ziekte kan dit negativisme iemands omgeving besmetten (Hebreeën 12:15). Wat doe je om dit te voorkomen en hoe genees je van dit virus?
Ik denk weer even aan die kribbige moeder in het begin van mijn verhaal. Ze kan, net als zoveel anderen, gewoon last gehad hebben van een 'vakantie-depressie'. Haar man ligt misschien op een stretcher bij de tent af te kicken van z'n werk-verslaving. Eigenlijk is het een wonder, dat niet meer huisvrouwen last hebben van zo'n vakantie-depressie. Gelukkig zijn ze meestal na een weekje verdwenen en gelukkig vergeven kinderen ook snel. Ze gaan er toch al van uit dat het hun schuld was dat vader of moeder zo kribbig reageerde. Gewoon vergeving vragen als ouders heeft dan een dubbele werking: het lost de spanning op en kinderen leren hoe je vergeving vraagt!
Als ik het heb over een 'gedachten-virus', dan denk ik veel meer aan een langdurige negatieve atmosfeer waarin iemand zijn hele jeugd of huwelijk heeft geleefd. Woorden (en daden) die diep kwetsend waren en een gevoet van machteloosheid omdat je niets kunt doen om het te stoppen. Er zijn mensen die nooit loskwamen van de ruzie-achtige atmosfeer van vroeger.
Hoe kun je iemand helpen die jarenlang in een verziekte atmosfeer heeft geleefd?
1. Geloof in de genezende kracht van het Woord van God.
Het lezen van de Bijbel is gezond (Psalm 107:20). Negatieve personen lezen echter meestal de Bijbel ook negatief! Dan is het beter om samen te lezen en te bidden. Uw geloof kan de ander op dezelfde golflengte van het geloof afstemmen. Het licht van God verlicht de donkere plekken. Woorden die je als hulpgever zelf niet altijd direct raken, treffen de ander soms diep. Je leert samen luisteren.
Bijbelse taal en bij belse gewoonten kunnen een aanleiding zijn voor een allergische reactie (2 Timoteüs 2:17)! Als iemand geen christelijke achtergrond heeft, begrijpt hij onze taal niet. In de praktijk begin ik dan ook niet altijd met christelijke gewoonten zoals samen hardop de Bijbel lezen.
2. Begin met een herkenbare goede ervaring of gebeurtenis.
Toen Noach de duif uit de ark liet vliegen, kwam er een moment waarop de duif ergens kon landen. Zoek naar een aanknopingspunt. De goedheid van God is het beste startpunt om mensen tot erkenning te brengen van waarheid (Romeinen 2:4. Johannes 1:17)., Ik begin vaak met te wijzen op de opdracht van Jezus in Mattheüs 6:26-30. Oplet-oefeningen in de natuur kunnen weer een basis worden voor een gezonde kijk op het leven. Daarna praten we over goede herinneringen. Ik gebruik wat me verteld wordt als basis voor verwondering. Als je goed luistert is ieders verhaal vol van wonderen! Door eerlijk te vertellen hoe ik soms worstel met onverhoorde gebeden, of moeilijke zaken uit mijn eigen leven, laat ik zien dat je 'stereo' kunt leven: het goede zien zonder het negatieve te ontkennen.
3. De kracht van positief denken.
Positief denken kan wel succes tot gevolg hebben, maar het maakt je niet gelijk tot een beter mens! Een mevrouw in IJsland vroeg me kortgeleden om een gesprek. Ze had nogal wat met de New Age beweging te maken gehad. Ik vroeg er naar. Haar antwoord was onthullend. Het praten over en beleven van harmonie, schoonheid en balans ervoer ze wel als goed, maar ze besefte tegelijk dat het niet voldoende was: 'Ik word er geen beter mens door. Ik wil veranderen, daarom vraag ik om een gesprek.' Toen kon ik haar introduceren aan Jezus, de Schepper, Die ons die mooie schepping wel gaf, maar Die bovendien onszelf tot een nieuwe schepping maakt.
4. Bid om honger naar het Woord.
Het Woord van God is een zwaard dat de leugen doodt. Zoek naar gelegenheden om over de persoon van Jezus te praten. Zijn verhaal fascineert nog steeds. Een verziekt, negatief denken komt dan in aanraking met Iemand Die zuiver is. Uiteindelijk is iedere ontmoeting met Jezus weer een wonder. Het geschreven woord moet een ervaren woord worden. We kunnen dat niet zomaar eventjes organiseren. Maar als je dat weet en erkent, word je niet passief. De echtheid van je eigen ervaring met God kan bij de ander een honger naar God opwekken. De pastoraal werker moet transparant en nederig zijn. Die houding werkt als een uitstekend medicijn voor degene die om hulp vraagt.
Téo van der Weele